Dla efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i zbudowania silnej pozycji rynkowej konieczne jest, by przedsiębiorstwo dysponowało określonymi środkami finansowymi. Niejednokrotnie kapitał własny okazuje się być niewystarczający dla realizacji bieżących potrzeb firmy czy też zaplanowanych inwestycji. Pojawia się wówczas celowość sięgnięcia po zewnętrzne źródła finansowania. W przypadku funkcjonowania przedsiębiorstwa w ramach grupy kapitałowej często najszybszym i najłatwiejszym sposobem uzyskania potrzebnych środków pieniężnych jest pożyczka od podmiotu powiązanego. Z uwagi na powszechność występowania tego typu transakcji pomiędzy podmiotami zrzeszonymi w grupie, są one przedmiotem szczególnego, odrębnego uregulowania, a jednocześnie obszarem wzmożonego zainteresowania organów podatkowych.
Umowę pożyczki zakwalifikować należy jako usługę finansową, w związku z czym obowiązuje przewidziany dla usług próg 30 tys. EURO w roku podatkowym. Do opracowania dokumentacji podatkowej dla takiej transakcji zobowiązane są oba podmioty powiązane będące stroną zawartego kontraktu.
Dokonując analizy funkcji wykonywanych przez strony umowy pożyczki w dokumentacji podatkowej należy wskazać typowe dla tej transakcji funkcje pożyczkodawcy - przeniesienie własności przedmiotu pożyczki i jego wydanie (tj. przekazanie środków pieniężnych na wskazane konto pożyczkobiorcy w terminie określonym umową), oraz pożyczkobiorcy - zwrot kwoty uzyskanej tytułem pożyczki wraz z oprocentowaniem, na zasadach określonych w umowie.
W dokumentacji podatkowej uwzględnić należy także angażowane przez strony transakcji aktywa oraz rozkład podejmowanego przez nie ryzyka. Analiza wykorzystywanych w transakcji aktywów pozwala zauważyć, iż są nimi głównie, w przypadku pożyczkodawcy - środki pieniężne stanowiące przedmiot transakcji, a w przypadku pożyczkobiorcy - środki finansowe przeznaczone na spłatę należności głównej i ewentualnych odsetek.
Rozkład podejmowanego przez strony pożyczki ryzyka uzależniony jest od warunków, na jakich została udzielona pożyczka. Po stronie pożyczkodawcy niewątpliwie najistotniejsze jest ryzyko związane z zaistnieniem u kontrahenta problemów finansowych, co może skutkować brakiem zwrotu kwoty pożyczki bądź też jej nieterminowym zwrotem. Zdarza się, iż otrzymanie potrzebnych środków finansowych przez pożyczkobiorcę zostaje uzależnione od ustanowienia przez niego stosownych zabezpieczeń. W przypadku braku zwrotu uzyskanych kwot pojawi się wówczas po stronie pożyczkobiorcy ryzyko związane z realizacją przez pożyczkodawcę uprawnień wynikających z realizacji instrumentu zabezpieczającego. Uzyskanie pożyczki w walucie obcej wiąże się dla pożyczkobiorcy z ryzykiem walutowym. Wskazać także należy, że często w praktyce pożyczka jest oprocentowana według zmiennej stopy oprocentowania (np. odsetki naliczane na podstawie stopy EURIBOR). W takiej sytuacji obie strony transakcji ponoszą ryzyko zmiany stóp procentowych.
W opracowywanej dokumentacji podatkowej w punkcie dotyczącym określenia wszystkich przewidywanych kosztów związanych z transakcją, po stronie pożyczkodawcy wskazać należy koszty pozyskania środków pieniężnych przeznaczonych na pożyczkę dla powiązanego kontrahenta. Obejmują one koszty zamrożenia własnych środków pieniężnych lub pozyskania i obsługi środków pozyskanych z zewnętrznych źródeł finansowania.
Przewidywane koszty pożyczkobiorcy to przede wszystkim wydatki związane z zapłatą odsetek. W grę wchodzą również koszty związane z opłatami bankowymi, a więc wszelkiego rodzaju prowizjami i opłatami, odnoszącymi się do przekazywanych środków pieniężnych z tytułu spłat odsetek na rachunek bankowy pożyczkodawcy, a także podejmowanych środków pieniężnych pochodzących z pożyczki. W przypadku zabezpieczenia zwrotu pożyczki dodatkowo wskazać należy koszty związane z jego ustanowieniem.
Obligatoryjnym elementem dokumentacji podatkowej jest wskazanie formy i terminu zapłaty. W odniesieniu do transakcji pożyczki termin zapłaty precyzuje najczęściej zawarta pomiędzy stronami umowa. Jeżeli terminu spłaty nie oznaczono, wówczas - stosownie do postanowień art. 723 k.c. - dłużnik zobowiązany jest zwrócić pożyczkę w terminie sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę. Zapłata należności z tytułu udzielonej pożyczki następuje zwykle w drodze przelewu na rachunek bankowy pożyczkodawcy, choć dopuszczalne są oczywiście również i inne formy rozliczeń, np. kompensata.
W celu minimalizacji ryzyka zakwestionowania przyjętego sposobu kalkulacji ceny w odniesieniu do udzielenia pożyczki, określając wysokość wynagrodzenia za tego rodzaju usługę, strony transakcji powinny mieć na uwadze § 15 rozporządzenia Ministra Finansów z 10.10.1997 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów podatników w drodze oszacowania cen w transakcjach dokonywanych przez tych podatników [1]. Stosownie do powołanego przepisu, rynkowym wynagrodzeniem w tego rodzaju transakcjach są odsetki lub prowizja, jakie uzgodniłyby za taką usługę finansową, świadczoną na porównywalnych warunkach, podmioty niezależne. Wartość rynkowa odsetek jest zaś określana na podstawie wysokości najniższych odsetek, jakie dany podmiot musiałby zapłacić podmiotowi niezależnemu za uzyskanie kredytu (pożyczki) na podobny okres w porównywalnych warunkach. Bazą dla dokonanego porównania powinny być więc warunki pożyczek (kredytów) udzielanych podmiotom gospodarczym, jakie były proponowane w danym okresie przez niezależne instytucje finansowe działające na określonym rynku (np. banki).
W dokumentacji podatkowej, w punkcie dotyczącym metody kalkulacji ceny, należy wykazać, iż zastosowane oprocentowanie nie odbiega od wysokości proponowanej przez banki, przy czym dla oceny umowy znaczenie ma całokształt jej warunków, nie tylko sama wysokość odsetek. Tym samym istotnym argumentem, przemawiającym za zaciągnięciem pożyczki od podmiotu powiązanego, jest np. brak zabezpieczeń lub opłat dodatkowych (na ogół, w przeciwieństwie do banków, powiązani pożyczkodawcy ich nie wymagają).
Mimo iż opisanie wpływu strategii i innych czynników cenotwórczych na wartość transakcji jest elementem fakultatywnym dokumentacji podatkowej, to jednak niejednokrotnie zamieszczenie takich informacji w opracowywanym dokumencie będzie bardzo wskazane. Tylko tytułem przykładu można tu wskazać na przypadki firm, których działalność charakteryzuje sezonowość produkcji. Istotnym instrumentem podtrzymującym płynność finansową takich przedsiębiorstw jest odpowiednie zarządzanie własnymi aktywami pieniężnymi oraz korzystanie z preferencyjnych kredytów i pożyczek. Uzyskanie w okresie pozaprodukcyjnym dodatkowych środków finansowych od instytucji bankowych może się okazać utrudnione lub nieopłacalne. Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania firmy jedynym rozwiązaniem staje się wówczas pozyskanie środków finansowych od podmiotu powiązanego na preferencyjnych warunkach podyktowanych specyfiką działalności przedsiębiorstwa.
W odniesieniu do umów dotyczących świadczeń (w tym usług) o charakterze niematerialnym koniecznym elementem dokumentacji podatkowej powinno być określenie oczekiwanych przez podmiot obowiązany do jej sporządzenia korzyści związanych z realizacją transakcji. W przypadku umowy pożyczki obowiązek taki ciążyć będzie na pożyczkobiorcy. Istotne korzyści związane najczęściej z uzyskaniem pożyczki od podmiotu powiązanego to przykładowo:
- możliwość uzyskania środków finansowych w szybki i niezbiurokratyzowany sposób (bez konieczności badania zdolności kredytowej pożyczkobiorcy),
- brak zabezpieczeń pożyczki,
- brak dodatkowych opłat lub prowizji.
Podsumowując powyższe rozważania warto zaznaczyć, iż szereg powołanych powyżej uwag, w tym dotyczących sposobu ustalenia wynagrodzenia, znajdzie także odpowiednie zastosowanie do transakcji polegających na udzieleniu gwarancji czy też poręczenia.
- Dz.U. 1997 nr 128 poz 833
Ewa Ścierska
Paweł Babicz
źródło: http://e-rachunkowosc.pl/artykul.php?view=732
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz